Hangi Çelik Nerede Kullanılır

89 okunma

Hangi çelik hangi şartlarda, nerelerde kullanılır konusuna geçmeden önce çelikler için genel bir tarif yapacak olursak; Çelik içeriğinde maksimum %1.6 Karbon içeren Demir alaşımlı bir malzemedir. Düz karbonlu çeliklerde C oranı %1 i geçmez. Tüm çeliklerin bileşiminde ayrıca Mn, Si, P ve S bulunur. Çelikte en belirleyici özellik kendisine mukavemet ve sertlik değerlerini kazandıran %C miktarıdır. %C miktarının yaratmış olduğu bazı olumsuzluklarda vardır. %C miktarı arttıkça çeliğin süneklik, tokluk, kaynaklanabilirlik özellikleri azalır.

DIN normunda kısa gösterimde içinde St olanlar yapı çeliklerini, C ile başlayanlar alaşımsız ve ısıl işleme elverişli düz karbonlu çeliklerini belirtir. 
C nin alt indisleri ise aşağıdaki anlamlara gelir. 
Cf : Alev veya endüksiyon bobini ile yüzey sertleştirmeye uygun çelikleri.
Ck : Kükürt ve fosforu düşük çelikleri
Cm : Belli bir kükürt aralığı olan çelikleri belirtir.

Çelikler aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir. Ancak bir çelik cinsi özellikleri itibari ile birden fazla sınıfa girebilir. Bunlar;

1.    Kalitesiz yumuşak çelikler
2.    Kolay kaynak çelikleri
3.    Yapı çelikleri
4.    İmalat çelikleri
5.    Islah çelikleri
6.    Transmisyon çelikleri
7.    Paslanmaz çelikler
8.    Takım çelikleri
9.    Kullanım yerlerine göre 
       diğer çelikler.
 Olarak kategorilere ayrılabilirler

   

Çelikler genel olarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılmaktadır;
 
Karbon ve alaşımlı çelik olarak bileşimlerine göre,  
Üretim yöntemlerine göre  
Son üretim yöntemine göre  
Ürün şekline göre  
Kullanım yerleri, üretim programları ve deoksidasyon durumlarına göre 
Kullanım yerleri için örnekler verilerek hangi çeliğin nerelerde kullanıldığı ve farklı standart gösterimlerdeki birbirine muadil çelikleri MUADİL ÇELİKLER tablosundan görebilirsiniz.

Bu noktada şu bilgiyi vermek yararlı olacaktır. Türkiyede sanayide en fazla kullanılan malzeme gösterimi yapı çelikleri için St37, St42 vs. İmalat çelikleri için ise C1010, C1030, C1050 vs şeklindedir. Türkiyede imalat çelikleri için kullanılan  bu gösterim Makine Kimya Endüstrisi (MKE) çelikleri içindir. Bu kurum SAE normlarındaki gösterimde bulunan SAE yerine Ç harfini koymuştur. Örnek: SAE1010 muadili Ç1010,  SAE1040 muadili Ç1040 vs. Tasarımlarınızda malzeme gösterimlerini uluslar arası kabul görmüş standartlarda belirtmek hem o malzemenin özelliklerine daha kolay ulaşmak hemde yurt dışı paylaşımlarda aynı dili kullanmış olmak açısından oldukça önemlidir.

SAE standartında belirtilmiş bazı düz karbonlu çeliklerin mukavemet değerlerine ve sertlik değerlerine SAE ÇELİK DAYANIMLARI tablosundan ulaşabilirsiniz. Alaşımlı çeliklerin mukavemet değerlerini vermek istemedim çünkü alaşımlı çeliklerin uğramış oldukları ısıl işlem yöntemi çeliğin mukavemet değerlerinin çok farklı gerçekleşmesine neden olmaktadır.

 

Kalitesiz yumuşak çelikleri incelemek için aşağıdaki bağlantıya tıklayınız.

1. KALİTESİZ YUMUŞAK ÇELİKLER

Bio Tolgahan SARP

Sakarya Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bozok Üniversitesi Makina Bölümü