7 Kalite Aracı

223 okunma

1.Balık kılçığı diyagramı
 

balık


Karmaşık bir olayın nedenlerini veya sonuçlarını ortaya koymak için kullanılır

Belirlenen kalite problemiyle ilgili açık müzakereye olanak sağlar.
Bir problemi oluşturan bir çok nedenin görülmesini ve anlaşılmasını sağlar.
Çalışan katılımı bütün düzeylerde olacağı için takım içinde daha iyi iletişim sağlar.

 

2.Kontrol Çizelgeleri

 

         

 

Kontrol çizelgeleri veri toplamayı kolaylaştıran ve verileri saklamada kullanılan kalite araçlarındandır. Kontrol çizelgeleri maddeler şeklinde düzenlenir ve her bir maddenin ne sıklıkta görüldüğü bu çizelgeler üzerine kaydedilir. Bazı kontrol çizelgesi türleri şöyle sıralanabilir:

Süreç kontrol çizelgeleri,

Kusur kontrol çizelgeleri,

Tabakalı kusur kontrol çizelgeleri,

Kusur konum kontrol çizelgeleri,

Sebep sonuç diyagramı kontrol çizelgeleri.
 



3.Kontrol diyagramı



 

Kontrol diyagramı bir süreçteki değişimi inceleyerek normal olmayan değişiklikleri belirlemeye ve önlemeye yarayan, ilk defa 1924 yılındaWalter A. Shewhart tarafından geliştirilen grafik araçlardır.

İncelenecek kalite karakteristiği için alınan örnek sayısal olarak ifade edilebiliyorsa kullanılabilecek kontrol diyagramı çeşitleri x ̅ , R ve s grafikleridir. Eğer veriler ölçülemiyor ancak hissedilebiliyorsa p, np, c ve u çizelgeleri kullanılır.

 


4. Histogramlar


 

Histogram'ın kelime olarak kökeninin nereden geldiği tam olarak bilinememektedir. Ancak Yunanca Histos deyimi "Yukarı doğru kurulmuş şey" (gemi direği, kale bayrağı ve histogram çubukları vs.)ile Gramma "çizme, kaydetme, yazma" deyimlerinden oluştuğu iddia edilmektedir. Ayrıca bu tanımı ilk kullanan Karl Pearson tarafından "Historical Diagram(Tarihi Diagram)" kavramından türetildiği söylenmektedir.
 

5.Pareto diyagramı

 


Pareto diyagramı ilk kez 19. Yy da İtalyan ekonomist Vilfredo Pareto tarafından tanımlanmıştır. Pareto, yaşadığı dönemde yaptığı bir çalışmada ekonomik refahın nüfus içindeki dağılımına ilişkin olarak, nüfustaki azınlığın ekonomik refahın büyük bir bölümüne sahip oldukları neticesine varmıştır.

Daha sonra toplam kalite anlayışınında öncülerinden olan Joseph Juran 1940-1950 yıllarında Pareto'nun bu çalışmasının birçok alanda kullanılabileceğini gözlemlemiştir. Juran tarafından ilk kez pareto prensipleri tanımlanmıştır.

Pareto diyagramı özel bir çubuk grafiği olarak da belirtilebilir. Çubukların yükseklikleri frekans veya maliyet(para veya zaman) belirtir ve solda en uzun çubuk olacak şekilde sıralanırlar. Bundan dolayı, görsel olarak problem veya durumların göreceli önemlerini sıralar denilebilir. Sınırlı sayıdaki görevin yerine getirilmesi ile genel sistem performansında en büyük etkinin sağlanabileceğini gösteren istatistiksel bir tekniktir.

Pareto etkisi aynı zamanda kalite geliştirme sınırları dahilinde de etkinlik gösterir. Pareto etkisinin belirttiği "sistemdeki problemlerin %80'sebeplerin %20'si tarafından oluşmaktadır" ilkesi kalite geliştirme işlemleri dahilinde de geçerlidir.

Pareto diyagramı oluşturmak için aşağıdaki adımlar geçerlidir:

Bir tabloda aktivite veya sebepleri ve onların görülme frekansları listelenir.

Bunlar azalan düzene göre sıralanır.

Tüm liste için toplam değer hesaplanır.

Tüm sebeplerin ayrı ayrı yüzdeleri hesaplanır.

Kümülatif yüzdeleri gösteren bir sütun da tabloya eklenir.

X ekseninde tüm sebepleri azalan sırayla gösteren, Y ekseninde de bunların kümülatif sütunu bulunan bir Pareto diyagramı çizilir. Tüm sebeplere ait kümülatif yüzdeler kümülatif eğrisi çizilmek suretiyle daha belirgin hale getirilebilir.

Oluşturulan diyagram analiz edilir. Oluşturulmuş diyagram üzerinde %80-20 kuralı açıkça görülebilir.

Belli bir problemin çözümü için ilk kullanılacak yöntem sorunların kaynağını bulmaktır. Sorunların nedenleri bulunduğu zaman, gerekli kaynaklar kullanılarak sorunun sebepleri ortadan kaldırılmaya çalışılır. Bu yüzden nedenlerin ağırlıklı olarak soruna sebep olanlarını saptamak ve kaynakları bunları ortadan kaldırmak için kullanmak sorunun çözümü için en ekonomik ve verimli yöntem olacaktır. Toplam Kalite Maliyetleri'ni oluşturan unsurların önem sıralarının belirlenmesi, bu maliyetleri kontrol etmede son derece önemlidir. Ayrıca, Beyin Fırtınası Yöntemi'nde ortaya atılan fikirlerin önem sırası da bu yöntemle oluşturulur.

Yani pareto analizinin temel prensibi Juran'ın bahsettiği “%20 oranında hayati azınlık” ve “%80 önemsiz çoğunluk” verilerinin belirlenmesidir. Günümüzde '80/20' kuralı olarak anılır. Pareto diyagramı da bu noktada devreye girmektedir. Kalite kontrol ve 6 sigma uygulamalarında kullanılan kilit araçlardan birisi de pareto diyagramıdır. Sorunlar saptandıktan sonra bunlardan hangilerinin öncelikli oldukları üzerinde fikir birliğine varmak kolay olmayacaktır. Pareto diyagramı sayesinde kritik faktörlerin öne çıkarılması ve üzerlerine yoğunlaşılması sağlanır. Karar verme aşamasında çok çeşitli kullanımları görülür;

Ortaya çıkmış sebeplerin göreceli frekanslarını hesaplar,

Sebeplerin hangi %20'sinin sorunların %80'ine sebep olduğunun tesbiti,

Hangi kategori veya kategorilerin üzerinde yoğunlaşılması gerektiğinin belirlenmesi gibi.[35]

Şekildeki Pareto diyagramında işe geç kalma nedenlerinin meydana gelme sayısı ve bunların yüzdeleri verilmiştir. Trafik, çocuk bakımı, toplu taşıma araçlarının kullanımı, hava, uyuyakalma ve acil durumlardan kaynaklanan geç işe geç kalmaların oranları ve meydana gelme sayıları gösterilmiştir. Kümülatif bir artış söz konusudur.

 

Serpilme diyagramı

 

Serpilme diyagramı, iki veri arasındaki ilişkinin görülmesini sağlayan diyagramlardır. Diyagramın oluşturulmasından önce sorulan genel soru “Ne, neyi, nasıl etkiler?” sorusudur.

Serpilme diyagramında ilişkilere bir örnek

Serpilme diyagramı, birbiri ile ilişkisi olduğu düşünülen iki değişken için hazırlanır. Değişkenlerden biir yatay eksende diğeri dikey eksende yer alır.Diyagram şu adımlar takip edilerek hazırlanır:

Aralarındaki ilişkinin inceleneceği değişkenler, veri çiftleri halinde(x,y) bir tabloya kaydedilir.

Değerlerin alt ve üst sınırları tespit edilerek x ve y eksenleri oluşturulur. Genelde x eksenine etki eden faktör, y eksenine de kalite karakteristiği yazılır.

(x,y) veri çiftleri diyagrama noktalar halinde işaretlenir.

İşaretlenmiş tüm noktalar bir doğru üzerinde gözüküyorsa, incelenen veriler arasında tam bir ilişki var denebilir. Fakat, ölçüm ve deneylerden alınan verilerde hata olma olasılığı nedeniyle bahsedilen tam ilişkiye rastlanması nadiren görülmektedir. Şekildeki örnek serpilme diyagramında kalite karakteristiğinin proses girdileri sayısı ile nasıl değiştiği gösterilmektedir.

Kalite analizlerinde ve kalite geliştirme süreçlerinde birbiri ile ilişkisi olduğu düşünülen süreçler, iş elemanları v.b. kavramlar arasındaki ilişkiyi analiz etmek ve neden-sonuç ilişkilerini kurmak önemli bir aşamadır. Çünkü birbiri ile ilişkisi olan işlerden bir tanesinin iç veya dış faktörlerden olumlu ya da olumsuz olarak etkilenmesi, ilişkisi olan diğer işe de aralarındaki ilişki türüne göre olumlu ya da olumsuz olarak yansımaktadır. Dolayısıyla, kalite çalışmalarında, üzerinde çalışılan faktörler arasındaki ilişkinin nasıl olduğunun bilinmesi çalışmanın daha sağlıklı bir sonuç vermesini sağlayacaktır.

Serpilme diyagramının kullanılması aşağıdakileri sağlamaktadır:

Bir kalite karakteristiği ile ona etki eden faktör arasındaki ilişkiyi,

Birbirine bağımlı iki kalite karakteristiği arasındaki ilişkiyi,

Bir kalite karakteristiğini etkileyen birbiriyle ilişkili iki faktör arasındaki bağıntıyı (korelasyonu) bulmaya yarar.

Akış diyagramı

"Akış diyagramı" ya da "iş akış şeması" (İngilizce:flow diagram) "bir süreçteki adımları grafik sembollerle gösteren büyük bir süreçte çeşitli basamakların tanımlandığı ve işin anlaşılmasına yönelik olarak hazırlanan şemalardır”.

Akış diyagramlarının, akışı çıkartılacak işi yapan kişiler tarafından hazırlanması en doğru sonuca ulaşılmasında olumlu etkiye sahiptir. Öncelikle akışı oluşturacak grup tarafından süreci oluşturan işler belirlenir. Daha sonra bu işler yapılış sırasına göre sıralanır ve çeşitli semboller kullanılarak akış diyagramı haline getirilir. Sayfa sonuna gelindiğinde akışı diğer sayfaya bağlamak için ilk sayfanın sonuna bir bağlama sembolü eklenir. İkinci sayfaya da bu sembol ile başlanır. Böylece önceki sayfadaki akışın devamı olduğu belirtilmiş olur. Akış diyagramlarının çiziminde kullanılan sembollerin her biri kendine özel bir süreci ifade eder. Kullanılan sembollerin bazıları ve açıklamaları şu şekildedir:

Elips:İşin başlangıcını ve bitişini ifade eder. İşe başlamak ve işi bitirmek için yapılan işler bu sembol içine yazılır.

Dikdörtgen:Akış diyagramı çizilecek işin sürecinde gerçekleşen adımları ifade eder.

Paralelkenar:Süreç içinde herhangi bir veri girişi yapıldıysa bu sembol kullanılır (Ölçülen değerleri forma yazmak v.b.).

Akış diyagramlarının oluşturulması kalite çalışmalarında ve kalite geliştirme süreçlerinde önemli bir etkiye sahiptir. İncelenen sürecin üzerinde çalışmayı ve analiz yapmayı kolaylaştıran bu diyagramlar sayesinde, daha kısa sürede doğru ve etkili sonuçlara ulaşılabilmektedir. Akış diyagramlarının çizilmesinin sağladığı yararlar aşağıdaki gibidir:

Akış diyagramları ile birlikte bir işin aşamaları daha ayrıntılı olarak incelenebilmektedir.

Katma değeri olmayan, gereksiz süreçlerin tespit edilmesini kolaylaştırmakta, sürecin kalitesinin artırılmasına katkı sağlamaktadır.

Akış diyagramı ile süreç içinde gerçekleşen hataların bulunduğu adımlar daha rahat görülebilmekte, hataların önlemi için gerekli analizler daha sağlıklı bir şekilde yapılabilmektedir.

Karışık süreçler akış diyagramlarıyla herkes tararfından kolayca anlaşılabilmektedir.

Akış diyagramlarıyla "Sürece kim, nasıl katkı sağlayabilir?" sorusuna daha hızlı ve net cevap verilir.

Akış diyagramları sürecin geliştirilmesini ve sürecin kontrolünün hangi noktalarda olacağına karar verilmesini kolaylaştırır.

 

KAYNAK
 

www.itl.nist.gov
Wikipedia
www.isixsigma.com

 

Bio Tolgahan SARP

Sakarya Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bozok Üniversitesi Makina Bölümü